Định Giá Công Ty Gia Đình Để Chuyển Giao Thế Hệ: Thách Thức Và Giải Pháp Từ Chuyên Gia

Trong quá trình chuyển giao doanh nghiệp từ thế hệ sáng lập sang thế hệ kế thừa, một trong những vấn đề dễ phát sinh tranh luận nhất chính là giá trị thực tế của doanh nghiệp. Với công ty gia đình, câu chuyện này thường phức tạp hơn doanh nghiệp thông thường bởi giá trị doanh nghiệp không chỉ nằm trên bảng cân đối kế toán mà còn liên quan đến năng lực tạo ra thu nhập, tài sản, các khoản đầu tư, tài sản vô hình, vị thế thị trường và triển vọng hoạt động trong tương lai.

Khi một thế hệ muốn chuyển nhượng vốn cho thế hệ sau, các thành viên trong gia đình cần có một cơ sở khách quan để xác định giá trị phần vốn được chuyển giao. Việc này đặc biệt quan trọng khi có nhiều thành viên cùng sở hữu doanh nghiệp, khi một người muốn rút vốn, khi phân chia quyền sở hữu giữa các thế hệ hoặc khi doanh nghiệp cần xác định giá trị phục vụ một giao dịch cụ thể.

Về mặt pháp lý, hoạt động thẩm định giá tại Việt Nam hiện được điều chỉnh bởi Luật Giá số 16/2023/QH15 và hệ thống Chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam được Bộ Tài chính ban hành năm 2024. Luật Giá 2023 quy định hoạt động cung cấp dịch vụ thẩm định giá do doanh nghiệp thẩm định giá thực hiện theo hợp đồng và phải tuân thủ Chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam.

Với thẩm định giá doanh nghiệp, Thông tư 36/2024/TT-BTC là văn bản chuyên ngành cần được đặc biệt lưu ý. Thông tư này ban hành Chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam về Thẩm định giá doanh nghiệp và có hiệu lực từ ngày 01/07/2024.

Thách Thức Khi Định Giá Công Ty Gia Đình Để Chuyển Giao Thế Hệ

Định giá một công ty gia đình không nên được hiểu đơn giản là cộng toàn bộ tài sản đang có rồi trừ đi các khoản nợ. Đối tượng được thẩm định là doanh nghiệp, vì vậy cần xem xét tổng thể các tài sản, nguồn lực và khả năng tạo ra lợi ích kinh tế của doanh nghiệp theo mục đích, thời điểm và cơ sở giá trị của cuộc thẩm định.

Thông tư 36/2024/TT-BTC quy định cơ sở giá trị thẩm định giá doanh nghiệp được xác định trên cơ sở mục đích thẩm định giá, đặc điểm pháp lý, đặc điểm kinh tế – kỹ thuật, đặc điểm thị trường của doanh nghiệp, yêu cầu phù hợp của khách hàng và các quy định pháp luật có liên quan.

Đây là điểm rất quan trọng đối với doanh nghiệp gia đình. Cùng một doanh nghiệp nhưng mục đích xác định giá trị có thể khác nhau, chẳng hạn xác định giá trị phục vụ chuyển nhượng phần vốn, tái cơ cấu sở hữu, giải quyết quyền lợi giữa các thành viên hoặc một giao dịch khác. Vì vậy, không nên mặc định rằng mọi trường hợp đều sử dụng cùng một cách xác định giá trị.

Một thách thức khác nằm ở tài sản vô hình. Doanh nghiệp gia đình hoạt động lâu năm có thể sở hữu những tài sản vô hình có khả năng tạo ra lợi ích kinh tế như quyền sở hữu trí tuệ, quyền thương mại, quan hệ với khách hàng, cơ sở dữ liệu và các tài sản vô hình khác đáp ứng điều kiện của chuẩn mực. Thông tư 37/2024/TT-BTC quy định cụ thể về thẩm định giá tài sản vô hình xác định được; đồng thời Thông tư 36/2024/TT-BTC cũng có quy định về việc ước tính tổng giá trị tài sản vô hình trong quá trình thẩm định giá doanh nghiệp.

Đặc biệt, không nên đồng nhất tình cảm của các thành viên gia đình với một khoản giá trị có thể cộng trực tiếp vào giá trị doanh nghiệp. Tình cảm, sự gắn bó hoặc mong muốn giữ doanh nghiệp trong gia đình có thể là những vấn đề rất quan trọng khi thiết kế phương án chuyển giao và đàm phán giữa các thành viên, nhưng không có nghĩa đây là một loại tài sản được pháp luật về thẩm định giá quy định để đưa trực tiếp vào công thức xác định giá trị doanh nghiệp.

Vì vậy, thay vì nói về một “mô hình thẩm định đa chiều” để đo lường yếu tố cảm xúc và tinh thần, cần tách bạch hai vấn đề: thẩm định giá doanh nghiệp theo chuẩn mực và tư vấn quản trị/chuyển giao doanh nghiệp trong gia đình. Đây là hai nội dung có liên quan trong thực tế nhưng không nên gộp thành một phương pháp thẩm định giá mà pháp luật không quy định.

Các Quy Định Quan Trọng Cần Áp Dụng Khi Thẩm Định Giá Công Ty Gia Đình

Để tránh nhầm lẫn giữa các thông tư, cần hiểu đúng vai trò của từng văn bản trong hệ thống chuẩn mực mới.

Thông tư 158/2024/TT-BTC (Ban hành Hệ thống Chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam) kết hợp với Luật Giá 2023 ban hành các chuẩn mực về cách tiếp cận từ thị trường, cách tiếp cận từ chi phí và cách tiếp cận từ thu nhập. Đây là nhóm chuẩn mực về các cách tiếp cận và phương pháp thẩm định giá, chứ không phải văn bản riêng về thẩm định giá doanh nghiệp.

Đối với một doanh nghiệp gia đình cần xác định giá trị doanh nghiệp, Thông tư 36/2024/TT-BTC mới là chuẩn mực chuyên biệt cần được sử dụng cùng với các chuẩn mực có liên quan. Thông tư này quy định nhiều nội dung trực tiếp về thẩm định giá doanh nghiệp, trong đó có cách tiếp cận từ thu nhập, cách tiếp cận từ thị trường và việc xác định giá trị tài sản trong doanh nghiệp.

Trong trường hợp cần xác định riêng giá trị của tài sản vô hình xác định được, cần xem xét Thông tư 37/2024/TT-BTC. Chuẩn mực này bao quát các nhóm tài sản vô hình như tài sản trí tuệ và quyền sở hữu trí tuệ, quyền mang lại lợi ích kinh tế theo hợp đồng, các mối quan hệ phi hợp đồng mang lại lợi ích kinh tế như quan hệ với khách hàng, nhà cung cấp hoặc các chủ thể khác, cùng những tài sản vô hình đáp ứng điều kiện theo chuẩn mực.

Như vậy, cách dẫn chiếu đúng không phải là lấy một thông tư duy nhất để giải quyết toàn bộ bài toán định giá doanh nghiệp. Người thực hiện phải xác định đúng đối tượng, mục đích, cơ sở giá trị và lựa chọn chuẩn mực, phương pháp phù hợp với từng trường hợp.

Phương Pháp Định Giá Doanh Nghiệp Gia Đình Có Thể Được Xem Xét Như Thế Nào?

Một trong những nội dung quan trọng của Thông tư 158/2024/TT-BTC (Ban hành Hệ thống Chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam) kết hợp với Luật Giá 2023 là quy định về các phương pháp sử dụng trong thẩm định giá doanh nghiệp. Theo chuẩn mực này, trong cách tiếp cận từ thu nhập, các phương pháp gồm phương pháp chiết khấu dòng tiền tự do của doanh nghiệp, phương pháp chiết khấu dòng cổ tức và phương pháp chiết khấu dòng tiền tự do vốn chủ sở hữu.

Đối với doanh nghiệp gia đình có hoạt động kinh doanh ổn định, có dữ liệu tài chính tương đối đầy đủ và có cơ sở để dự báo dòng tiền, cách tiếp cận từ thu nhập có thể là một nội dung quan trọng cần xem xét. Giá trị được nhìn nhận thông qua khả năng tạo ra dòng tiền trong tương lai và được quy đổi về thời điểm thẩm định giá theo các nguyên tắc của phương pháp được lựa chọn.

Tuy nhiên, không nên mặc định rằng DCF luôn là phương pháp bắt buộc hoặc luôn là phương pháp phù hợp nhất cho mọi công ty gia đình. Việc lựa chọn phương pháp phải căn cứ vào đặc điểm của doanh nghiệp, thông tin có thể thu thập, khả năng dự báo và yêu cầu của cuộc thẩm định giá.

Bên cạnh cách tiếp cận từ thu nhập, cách tiếp cận từ thị trường cũng có thể được xem xét khi có dữ liệu phù hợp. Thông tư 158/2024/TT-BTC (Ban hành Hệ thống Chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam) kết hợp với Luật Giá 2023 quy định phương pháp tỷ số bình quân và phương pháp giá giao dịch trong nhóm phương pháp thẩm định giá doanh nghiệp; với phương pháp giá giao dịch, chuẩn mực có quy định điều kiện liên quan đến số lượng giao dịch và thời điểm giao dịch.

Cách tiếp cận từ tài sản cũng có vai trò trong những trường hợp phù hợp. Thông tư 158/2024/TT-BTC (Ban hành Hệ thống Chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam) kết hợp với Luật Giá 2023 quy định việc ước tính giá trị các tài sản hữu hình và tài sản tài chính của doanh nghiệp được thực hiện theo các chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam có liên quan; đồng thời có quy định riêng về việc ước tính tổng giá trị tài sản vô hình của doanh nghiệp.

Điểm quan trọng là không nên chọn phương pháp chỉ vì phương pháp đó tạo ra mức giá mong muốn cho một bên trong gia đình. Phương pháp phải được lựa chọn và áp dụng dựa trên cơ sở chuyên môn, dữ liệu và các quy định của chuẩn mực thẩm định giá.

Tài Sản Vô Hình Cần Được Nhìn Nhận Đúng Khi Định Giá Công Ty Gia Đình

Đây là phần bài viết cũ cần chỉnh sửa đáng kể.

Một công ty gia đình có thể sở hữu thương hiệu lâu năm, tên thương mại, quyền sở hữu trí tuệ, công nghệ, dữ liệu khách hàng hoặc những quyền và lợi ích kinh tế khác. Tuy nhiên, không phải cứ có một yếu tố được gọi là “thương hiệu” hay “uy tín” thì tự động được tách thành một tài sản vô hình và cộng thêm vào giá trị doanh nghiệp.

Thông tư 158/2024/TT-BTC (Ban hành Hệ thống Chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam) kết hợp với Luật Giá 2023 quy định tài sản vô hình xác định được phải đáp ứng những điều kiện nhất định, trong đó có bằng chứng hữu hình về sự tồn tại, khả năng tạo thu nhập và khả năng định lượng giá trị bằng tiền. Chuẩn mực cũng quy định các nhóm tài sản vô hình có thể được xem xét, bao gồm tài sản trí tuệ, quyền mang lại lợi ích kinh tế theo hợp đồng và một số mối quan hệ phi hợp đồng mang lại lợi ích kinh tế.

Trong thẩm định giá doanh nghiệp, Thông tư 158/2024/TT-BTC (Ban hành Hệ thống Chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam) kết hợp với Luật Giá 2023 còn quy định về việc ước tính tổng giá trị tài sản vô hình, bao gồm tài sản vô hình có thể xác định và tài sản vô hình không xác định được. Đối với tài sản vô hình không xác định được, chuẩn mực có hướng dẫn riêng trong khuôn khổ xác định giá trị doanh nghiệp.

Do đó, khi một doanh nghiệp gia đình cho rằng “giá trị thương hiệu” là phần tài sản lớn nhất của mình, việc cần làm không phải là tự cộng một con số vào giá trị công ty mà phải xem xét bản chất của tài sản, bằng chứng về quyền và lợi ích kinh tế, khả năng tạo thu nhập và phương pháp thẩm định giá phù hợp.

Chuyển Giao Thế Hệ: Vì Sao Cần Một Giá Trị Doanh Nghiệp Có Cơ Sở?

Trong một thương vụ chuyển giao nội bộ gia đình, việc xác định giá trị doanh nghiệp có thể giúp các bên có cùng một cơ sở tham chiếu khi trao đổi về tỷ lệ sở hữu và giá trị phần vốn.

Ví dụ, nếu thế hệ sáng lập đang nắm giữ phần lớn vốn và muốn chuyển giao một phần quyền sở hữu cho thế hệ kế tiếp, việc xác định giá trị doanh nghiệp tại một thời điểm cụ thể giúp các bên biết phần vốn đang được chuyển giao tương ứng với giá trị nào. Từ đó, gia đình có thể tiếp tục thảo luận về phương án thanh toán, cơ cấu sở hữu và các điều kiện chuyển giao trên cơ sở thông tin minh bạch hơn.

Tuy nhiên, báo cáo thẩm định giá không thay thế cho thỏa thuận chuyển giao giữa các thành viên gia đình. Những vấn đề như ai tiếp tục điều hành, quyền biểu quyết, cơ chế phân chia lợi nhuận, trách nhiệm quản trị hoặc kế hoạch kế nhiệm thuộc phạm vi quản trị doanh nghiệp và thỏa thuận giữa các bên.

Vai trò của thẩm định giá là cung cấp một kết quả xác định giá trị theo mục đích, thời điểm, cơ sở giá trị và phạm vi công việc đã xác định trong hợp đồng thẩm định giá.

Quy Trình Thẩm Định Giá Công Ty Gia Đình Tại Thành Nam (TNV)

Để thực hiện một cuộc thẩm định giá doanh nghiệp phục vụ chuyển giao thế hệ, trước hết cần xác định rõ mục đích thẩm định giá, thời điểm thẩm định giá, đối tượng cần thẩm định và phạm vi công việc. Đây là cơ sở để xác định cơ sở giá trị và các yêu cầu thông tin cần thu thập.

Sau đó, chuyên gia tiến hành thu thập và kiểm tra các tài liệu liên quan đến doanh nghiệp như hồ sơ pháp lý, báo cáo tài chính, cơ cấu vốn, tài sản, công nợ, hoạt động kinh doanh, các khoản đầu tư, tài sản vô hình và những thông tin khác có liên quan.

Tiếp theo là phân tích hoạt động kinh doanh, tình hình tài chính, đặc điểm ngành nghề, thị trường và những yếu tố có ảnh hưởng đến khả năng tạo ra lợi ích kinh tế của doanh nghiệp. Nếu áp dụng cách tiếp cận từ thu nhập, việc xây dựng dòng tiền dự báo và các giả định liên quan cần được xem xét một cách có cơ sở.

Tùy trường hợp, chuyên gia có thể xem xét một hoặc nhiều phương pháp thẩm định giá phù hợp. Thông tư 158/2024/TT-BTC quy định rằng khi sử dụng từ hai phương pháp thẩm định giá trở lên để xác định giá trị vốn chủ sở hữu, kết quả được xác định thông qua bình quân có trọng số kết quả của các phương pháp được áp dụng theo quy định của chuẩn mực.

Cuối cùng, kết quả được tổng hợp, phân tích và lập thành báo cáo thẩm định giá theo quy định. Những hạn chế về thông tin, hồ sơ hoặc giả định có ảnh hưởng đến kết quả cũng cần được thể hiện phù hợp trong hồ sơ, chứng thư và báo cáo thẩm định giá.

Giải Pháp Cho Doanh Nghiệp Gia Đình Khi Chuẩn Bị Chuyển Giao

Điều quan trọng nhất không phải là tìm một phương pháp để tạo ra một mức giá “cao” hay “thấp”, mà là xây dựng một cơ sở xác định giá trị có thể giải thích được bằng dữ liệu và chuẩn mực chuyên môn.

Doanh nghiệp gia đình nên chuẩn bị đầy đủ báo cáo tài chính, hồ sơ pháp lý về tài sản, thông tin về các khoản đầu tư, công nợ, hợp đồng quan trọng, tài sản trí tuệ và những dữ liệu cần thiết khác. Hồ sơ càng đầy đủ thì chuyên gia càng có cơ sở để phân tích và hạn chế những giả định không cần thiết.

Đối với tài sản vô hình, cần rà soát riêng các quyền và lợi ích kinh tế mà doanh nghiệp thực sự sở hữu hoặc kiểm soát. Thông tư 37/2024/TT-BTC là chuẩn mực cần tham khảo khi thực hiện thẩm định giá tài sản vô hình xác định được, trong khi Thông tư 158/2024/TT-BTC (Ban hành Hệ thống Chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam) kết hợp với Luật Giá 2023 có những quy định trực tiếp về tài sản vô hình trong thẩm định giá doanh nghiệp.

Đối với quá trình chuyển giao thế hệ, gia đình cũng nên tách riêng kết quả thẩm định giá với phương án quản trị và kế nhiệm. Việc xác định giá trị doanh nghiệp có thể cung cấp nền tảng về mặt kinh tế, còn các thành viên cần tiếp tục thống nhất về cơ cấu sở hữu, quyền quản lý và phương thức chuyển giao bằng các thỏa thuận phù hợp.

Thẩm Định Giá Thành Nam (TNV): Đồng Hành Cùng Doanh Nghiệp Gia Đình

Định giá một công ty gia đình để chuẩn bị chuyển giao thế hệ là công việc đòi hỏi sự kết hợp giữa dữ liệu tài chính, hồ sơ pháp lý, phân tích hoạt động kinh doanh, đặc điểm thị trường và hệ thống Chuẩn mực thẩm định giá Việt Nam hiện hành.

Với doanh nghiệp gia đình đang chuẩn bị chuyển giao quyền sở hữu giữa các thế hệ, việc xác định giá trị doanh nghiệp một cách độc lập, có cơ sở và phù hợp với chuẩn mực sẽ giúp các bên có thêm một nền tảng khách quan trong quá trình trao đổi và thực hiện giao dịch.

THẨM ĐỊNH GIÁ THÀNH NAM (TNV) sẵn sàng tiếp nhận thông tin và tư vấn phạm vi công việc phù hợp với từng trường hợp cụ thể.

Văn Phòng Giao Dịch: 122 Trương Văn Bang, P. Cát Lái, TP. Thủ Đức, TP. Hồ Chí Minh
Hotline: 0934 016 168
Email: tnv@thamdinhgiathanam.vn
Website: thamdinhgiathanam.vn